Tera Portföy ile ilgili soruşturma sürerken, fon krizinde mağdur olan yatırımcıların en önemli sorusu, paralarını ne zaman ve ne kadar geri alabilecekleri olarak öne çıkıyor. Bazı fonların tasfiye işlemleri tamamlanarak ödemeler için bankalara para aktarılırken, diğer fonlarda ise belirsizlik devam ediyor. Bu durum, Meclis gündemine taşınan ve ara ödeme ile sorumlulardan tahsilatı öngören yeni teklifi daha da önemli hale getiriyor. Ancak, kayıpların tamamının karşılanacağına dair henüz bir güvence bulunmuyor.
Sermaye Piyasası Kurulu (SPK), 17 Eylül tarihinde yedi portföy yönetim şirketine ait toplam 131 fonun tasfiyesine karar vermişti. Merkezi Kayıt Kuruluşu (MKK) verilerine göre, bu fonlarda 455 bin 758 tekil yatırımcı bulunuyor. Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, 8 Ekim'de yaptığı açıklamada, A1 Capital, Bulls ve Pardus'a ait, TEFAS'ta işlem gören 17 fonun tasfiyesinin tamamlandığını ve yaklaşık 43 bin katılımcının parasının ilgili bankalara aktarıldığını duyurdu.
Tasfiyesi devam eden fonlar için hazırlanan teklif, 14 Ekim'de TBMM Plan ve Bütçe Komisyonu'nda görüşülecek. Teklif, 17 Eylül'de tasfiyesine karar verilen fonlardan, kanunun yayımlandığı tarihte tasfiyesi sürenleri kapsayacak. Tasfiyesi tamamlanmış fonlar bu düzenlemenin dışında kalacak. Ara ödeme yapılmış olması, fonun tasfiyesinin bittiği anlamına gelmiyor.
Yetkililer, fon varlıklarının satışını, hukuka aykırı olduğu değerlendirilen kaynakların geri alınmasını ve sorumlulardan tahsilat işlemlerini eş zamanlı olarak yürütmeyi planlıyor. Ödeme hakkı, ilgili kurumların kayıtlarının karşılaştırılmasıyla belirlenecek. MKK, Takasbank, TEFAS ve diğer ilgili kuruluşların kayıtları incelenerek fon ve hesap bazında tespit yapılacak. Ödeme koşullarına ilişkin ayrıntılar SPK tarafından düzenlenecek ve ortak bir ödeme tarihi henüz belirlenmiş değil.
1 Milyon TL Ara Ödeme Herkese Yapılacak mı?
Bu sorunun yanıtı olumsuz. SPK, 1 Ekim'de Tera, Pusula, Atlas ve Hedef Portföy'ün tasfiyesi süren fonlarında, yatırımcı başına her fon için en fazla 1 milyon TL ara ödeme öngören bir karar almıştı. Bu kararda öncelik para piyasası fonlarına verilmişti. Yeni teklif, bu ara ödeme yaklaşımını kanuni bir zemine oturtuyor. Ödeme, SPK'nın belirleyeceği fonların kendi varlıklarından yapılacak. Hesaplamada, yatırımcının fona yatırdığı ve fondan çektiği para esas alınacak. Eğer net yatırım, enflasyonla güncellenmemiş haliyle 1 milyon TL'nin altındaysa bu tutar, 1 milyon TL veya üzerindeyse en fazla 1 milyon TL ödenebilecek.
Para piyasası fonları, kısa vadeli ve kolayca nakde çevrilebilen araçlara yatırım yapar. Hisse senedi veya altın fonları gibi diğer fonlarda ise ara ödeme, payların hesaplamadan önceki gün sonu değerini aşamayacak. Fonun toplam varlığı bu ödemelerin tamamına yetmezse, SPK net yatırımı en düşük yatırımcıdan başlayarak ödeme yapabilecek veya herkes için daha düşük bir ara ödeme tutarı belirleyebilecek. 1 milyon TL, bir devlet garantisi değil, bir ara ödeme tavanıdır. Satış ve tahsilatlardan kaynak sağlandıkça ek ödeme yapılması mümkün olabilecek ve bu ek ödemenin tutarı elde edilen kaynağa bağlı olacak.
Zarar Hesaplamasında Enflasyon Dikkate Alınacak mı?
Teklifte, zarar hesaplamasında enflasyonun dikkate alınması için bir mekanizma öngörülüyor. Fonun elindeki varlıklar satıldığında, tasfiye kararından önceki günün fon fiyatlarıyla hesaplanan toplam tutarı karşılayacak kadar para çıkmazsa, ödeme hesabı güncellenecek. MKK, yatırımcının farklı tarihlerde yatırdığı ve çektiği paraları, tasfiye tarihine kadar olan dönemdeki tüketici fiyatları ile yurt içi üretici fiyatlarındaki değişimlerin ortalamasıyla güncelleyecek. Yatırımcı daha önce para çekmişse, bu tutar en eski yatırdığı paradan düşülecek. Ancak bu hesaplama, tamamı mutlaka ödenecek bir tazminat oluşturmuyor; sadece para yetersizken dağıtımda kullanılacak sınır ve ölçütü belirliyor. Ayrıca enflasyon hesabı, ödeme gününe kadar değil, tasfiye tarihine kadar yapılacak, bu da bekleme süresindeki ek alım gücü kaybının karşılanacağının garanti edilmediği anlamına geliyor.
Yatırımcıya Ödenecek Para Nereden Gelecek?
Genel gerekçeye göre, ödemeler kamu bütçesinden karşılanmayacak. Kaynak, fonların mevcut varlıkları ile geri alınan, tahsil edilen veya gönüllü olarak iade edilen tutarlardan oluşacak. Hukuka aykırı işlemlerden doğan zarar için öncelikle fonun kurucusu veya yöneticisi olan portföy yönetim şirketine başvurulacak. Tahsilat tamamen veya kısmen sağlanamazsa veya sağlanamayacağı anlaşılırsa, sorumluluğu SPK tarafından belirlenen kişi ve şirketlerin mal varlıklarına başvurulabilecek. Görünüşte kurallara uygun olsa da fonun yararına gerçek bir ekonomik amacı olmayan karşılıksız veya başka bir işlemi gizleyen aktarımlar da incelenecek.
SPK, 131 fonun tasfiyesine karar vermişti. SPK, her fon için zararı ve sorumluları Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonuna (TMSF) bildirecek. TMSF, kamu alacaklarının tahsilinde kullanılan yetkilerle takip başlatacak. Ancak her piyasa kaybı kendiliğinden sorumlulardan karşılanmayacak; işlemle zarar arasındaki bağlantının ve sorumluluğun belirlenmesi gerekecek.
