Son iki yıldır borsada yaşanan manipülatif yükselişler ve yüksek getiri vaatleriyle şişen fon balonu patladı. Sermaye Piyasası Kurulu (SPK) ve Merkez Bankası (TCMB) acil önlemler alırken, 7 portföy şirketinin işlemleri durduruldu ve 130 fon tasfiyeye alındı. Kriz, faizsiz finans sektörüne de sıçrarken, piyasada milyarlık kazanç yerine geride kalan enkazın hesabı yapılıyor.
SPK, çarşamba günkü borsa çöküşünün ardından dün Tera, Pusula, Hedef, Atlas, A1, Pardus ve Bulls Portföy şirketlerinin işlemlerini durdurarak TEFAS'ta işlem gören 130 fonu tasfiyeye başlattı. Bu fonların toplam büyüklüğü 809.1 milyar lirayı, doğrudan etkilenen yatırımcı sayısı ise 517 bin 503'ü buluyor. Yıllık yüzde 500 ila 600'leri aşan, kağıt üzerindeki astronomik oranlarla yatırımcı çeken fonlardaki paraların akıbeti ise belirsizliğini koruyor.
Krizin derinleşmesi üzerine kamu tarafından iki kritik adım atıldı. Devlet bankası Emlak Katılım, Katılımevim ve Birevim'i satın almak üzere görüşmelere başladı. Borsadaki düşüşü durdurmak amacıyla Türkiye Varlık Fonu (TVF) ise Ziraat Yatırım aracılığıyla doğrudan hisse alımına geçti.
Bu durumun bir günde ortaya çıkmadığı belirtiliyor. Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, geçen kasım ayında manipülasyon uyarısında bulunmuştu. SPK, 28 Ağustos'ta fon kurallarını değiştirerek, parasını sadece birkaç hisseye yatıran fonları zor durumda bıraktı. Pusula Portföy ve Tera Portföy'den gelen temerrüt açıklamaları krizi tetikledi. Düşük işlem hacimli hisselerde büyütülen pozisyonlar, yatırımcı çıkışlarının hızlanmasıyla piyasaları sarsan bir fon krizine dönüştü.
SPK'nın kapattığı 130 fonda 517 bin vatandaşın 809 milyar lirası kilitlenmiş durumda. Portföydeki varlıkların nasıl nakde çevrileceği ve yatırımcıya pay başına ne kadar ödeme yapılacağı soruları tasfiye masasında yanıt bekliyor. Bu süreçte, İstanbul Büyükşehir Belediyesi ile başlayan soruşturmalarda itirafçı beyanlarıyla mal varlıklarına el konulması örneği hatırlatılarak, fon yöneticileri ve manipülatörlerin mal varlıklarına el konulup konulmayacağı merak ediliyor.
Fintables verilerine göre, 102 bin 616 yatırımcısı olan Tera Portföy Birinci Serbest Fonu'nun 3 yıllık getirisi %74.883, yıllık getirisi ise %655 olarak kaydedildi. Atlas Portföy Serbest Fonu 3 yılda %2.339, Pusula Portföy Hisse Fonu son 6 ayda %195,8, Pardus Portföy İkinci Hisse Fonu ise kurulduğu Şubat 2024'ten bu yana %333.4 getiri sağladı. Bulls Portföy Mutlak Getiri Fonu yılbaşından bu yana %200 kazandırırken, Katılımevim hisseleri son iki haftada %59 gerilemesine rağmen yılbaşından bu yana %300'ün üzerinde yükseliş gösterdi.
Yaşananlar uluslararası basında da yer buldu. İngiltere merkezli Financial Times, 'Yatırımcıların 1 milyar dolar çektiği ‘fon hücumu’nda Türk hisseleri geriledi' başlıklı haberinde, bazı fonların düşük halka açıklığa sahip şirket hisselerinde yoğunlaşmasının yarattığı yapının, yatırımcıların para çekmesiyle tersine döndüğünü belirtti. East Capital'dan Emre Akçakmak, yaşananları 'kendi kendine yaratılmış, 1990’lar tarzı bir gelişen ülke hisse senedi piyasası krizi' olarak tanımladı.
RBC BlueBay Asset Management Stratejisti Timothy Ash, krizin Türk hisse senedi piyasasındaki sorunların MSCI'nin hayal edebileceğinden çok daha kötü olduğunu gösterdiğini ifade etti. Küresel endeks sağlayıcısı MSCI, haziran ayında Borsa İstanbul için 'manipülasyon ve şeffaflık' uyarısı yayımlamıştı.
Öte yandan, AKP Eski Milletvekili Metin Külünk, sosyal medya hesabından Cumhurbaşkanı'na seslenerek, fon ve portföy yatırımlarıyla sağlanan haksız kazançların faturasının millete ödetilmemesini istedi. Külünk, olağanüstü gelir elde edenlerin incelenmesi gerektiğini belirterek, Hazine bonosu faizinin 3 puan üzerindeki getirilerin geri çağrılarak tasfiye havuzuna dâhil edilmesini önerdi. "Kazanç şahsileştirilip zarar kamulaştırılamaz" diyen Külünk, ortaya çıkan zararın milletin helal kazancı ve vergileriyle temizlenemeyeceğini vurguladı.
Sermaye Piyasası Kurulu, Tera'ya yönelik operasyon kapsamında, Katılımevim, Gündoğdu Gıda ve Destek Finans Faktoring pay piyasalarındaki işlemleri nedeniyle 38 kişi hakkında suç duyurusunda bulundu.
