Ukrayna'nın başkenti Kyiv'de, Taras Şevçenko Bulvarı'ndaki boş kaideye Sovyet lideri Vladimir Lenin'in heykeli yerine Kazak lideri İvan Mazepa'nın heykelinin dikilmesi önerisi, ülkede anıtlar ve ulusal kimlik değişimleri üzerine canlı bir tartışmayı alevlendirdi.
2013'ten beri boş duran kaidedeki Lenin heykeli, Ukrayna'daki Maidan devrimi sırasında devrilmiş ve parçalanmıştı. Haziran ayında Ukrayna Devlet Başkanı Volodymyr Zelenskyy, kaideye yeni bir figür olarak İvan Mazepa'nın yerleştirilmesini teklif etti. Mazepa, Moskova ile bağlarını koparıp Ukrayna'nın bağımsızlığı için mücadele etmiş bir Kazak askeri ve siyasi lideridir. Zelenskyy, Kyiv'deki Pechersk Lavra Manastırı'nda Mazepa'nın büstü yanında yaptığı konuşmada, "Lenin'in düştüğü yerde Mazepa dimdik duracaktır" ifadelerini kullandı.
Ukrayna, 1991'de bağımsızlığını kazandıktan sonra, "dekomünizasyon" kapsamında çok sayıda Sovyet dönemi heykelini kaldırmış ve sokak isimlerini değiştirmişti. Bu süreç, Rusya'nın Kırım'ı ilhak ettiği ve Donbas'ta çatışmaların başladığı 2014'te hızlanmış, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin'in Ukrayna'yı Avrupa haritasından silmeyi amaçlayan 2022 tam ölçekli işgalinin ardından daha da ivme kazanmıştı.
Kyiv Taras Şevçenko Ulusal Üniversitesi Kültür Tarihi Profesörü N.K., Ukrayna'nın tamamlanmamış bir dekoloizasyon sürecinden geçtiğini belirtti. Kryvda, "SSCB ulusal kültürleri özümsedi. Tek bir Sovyet vatandaşı ulusu yapmaya çalıştı. Bugün Rusya Ukrayna'ya baktığında tek bir halk olduğumuzu söylüyor. Bu doğru değil. Kendi zihniyetimiz, tarihi kaderimiz, inançlarımız ve hayallerimiz var. Kimliğimiz dinamik bir süreçtir" dedi. Kryvda, Mazepa anıtına sıcak baktığını ve onu "bizim liderimiz" olarak gördüğünü belirterek, "Her kültür alanını anıtlarla işaretlemeli. Hafızayı nesnelleştirirler" diye ekledi. Mazepa'yı "çelişkili bir kişilik" ve "ideal bir kahraman" olmadığını da sözlerine ekledi.
Yazar ve Kırım Tatarı aktivist A.A. ise Ukrayna'nın kimliğini geç de olsa yeniden kazandığını söyledi. Aliev, Rusya tarafından işgal edilen Donetsk kentinde eğitim gören ve Ukrayna'nın ulusal uyanışına liderlik eden 20. yüzyıl şairi ve muhalifi V.S.'u örnek göstererek, Ukrayna'nın artık "aracısız" bir şekilde geçmişinden bahsettiğini belirtti. Aliev, ayrıca 19. yüzyıl Rus şairi P.'in heykellerinin ülke genelinde kaldırılmasının uygun olduğunu düşündüğünü ifade etti. P.'in Kırım'ı tamamen emperyal bir bakış açısıyla ele aldığını ve Kırım Tatarlarını sömürgeci bir perspektiften tasvir ettiğini savundu.
Geçtiğimiz ay işçi, 2007'den beri Kyiv'in en gözde sokaklarından birinde, Bulgakov'un yaşadığı evin önünde duran Rus edebiyatının bir başka devi M.B.'a ait anıtı kaldırdı. Kyiv şehir meclisi anıtın kaldırılması yönünde oy kullandı. Rus imparatorluğunun bir parçasıyken Kyiv'de doğmuş bir Rus ailesinden gelen Bulgakov'a ait diğer plaketler de üniversite gibi yerlerden kaldırılmıştı. Bulgakov'un müzesi ise açık kalmaya devam ediyor.
