28 Şubat'ta başlayan ve İsrail'in teşvikiyle ABD'nin İran'a yönelik başlattığı savaş, bölgesel sınırları aşarak küresel sistemi derinden etkiledi. Dört haftalık süreçte ABD'nin stratejik bir yenilgi yaşadığı ve uluslararası sistemde dönüşüm işaretlerinin belirdiği gözlemlendi. Özellikle Hürmüz Boğazı çevresindeki gelişmeler, 21. yüzyıl jeopolitiğinin kırılganlığını ve yeni güç dengelerini gözler önüne serdi. Savaşın ilk haftalarında enerji akışının kesintiye uğraması, deniz ticaretinin durma noktasına gelmesi ve Körfez ülkelerinin hedef haline gelmesi, çatışmayı sıradan bir bölgesel savaş olmaktan çıkardı.
Bu süreçten çıkarılan beş temel ders, mevcut uluslararası düzenin dönüşümünü ve gelecekteki çatışmaların doğasını anlamak açısından büyük önem taşıyor. İran savaşı, ABD'nin küresel sistemdeki rolünün köklü bir şekilde değiştiğini gösteren önemli kırılmalardan biri oldu. Savaşın zamanlaması ve diplomatik süreçler devam ederken gerçekleştirilen saldırılar, Washington'ın uluslararası hukuku ve normları önceleyen bir güç olmaktan uzaklaştığını ortaya koydu. ABD Başkanı'nın Hürmüz Boğazı'nı açmaması halinde İran'ın enerji altyapısını 'yok etme' tehdidi, 'güç yoluyla barış' söyleminin doğrudan askerî şantaja dönüştüğünü gösterdi. ABD Başkanı'nın NATO'yu 'kâğıttan kaplan' olarak nitelendirmesi de dikkat çekti. Bu gelişmeler sonucunda ABD, kuralları belirleyen bir hegemon olmaktan ziyade, belirsizlik ve risk üreten bir aktör konumuna geldi.
Savaşın en çarpıcı sonuçlarından biri, ABD'nin denizaşırı askerî varlığının ev sahibi ülkeler için bir güvenlik garantisi olmaktan çıkması oldu. Bu üsler, doğrudan hedef haline gelerek ilgili ülkeleri çatışmanın ön cephesine sürükledi. İran'ın savaş boyunca Körfez bölgesindeki ülkelere yönelik drone ve füze saldırıları bu durumu pekiştirdi. Umman'daki limanlar ve tankerler hedef alındı, can kayıpları yaşandı. Kuveyt, Katar ve BAE'deki ABD bağlantılı hedeflere yönelik saldırılar, bölgeyi fiilen savaş alanına çevirdi. ABD'nin müttefiklerini ve kendi üslerini tam anlamıyla koruyamaması, 'güvenlik sağlayıcı güç' imajını zedeledi. Körfez ülkeleri açısından ABD ile kurulan askerî ittifakın artık bir sigorta değil, bir risk faktörü olduğu gerçeği ortaya çıktı. 28 Şubat'ta başlayan savaş, 'ABD'nin dokunulmazlığı' algısını derinden sarstı.
İran savaşı, modern savaşın doğasının değiştiğini bir kez daha kanıtladı. İran'ın ürettiği düşük maliyetli drone'ların yüksek maliyetli konvansiyonel sistemlere karşı oluşturduğu asimetrik tehdit, savaşın belirleyici unsurlarından biri oldu. İran'ın yoğun drone saldırıları, Hürmüz Boğazı'nda gemi trafiğinin yüzde 100'e varan oranlarda düşmesine neden oldu. ABD'nin operasyonlarında yapay zekâ destekli hedefleme ve planlama sistemlerini kullanması, savaşın yeni bir evreye geçtiğini gösteriyor. Yapay zekâ, savaş yönetiminde belirleyici bir unsur haline geldi. Bu durum, gelecekteki savaşların daha ucuz, daha erişilebilir ve daha öngörülemez olacağını gösteriyor.
Küresel ekonomi açısından, 'istikrar adası' olarak görülen küçük ve zengin ülkelerin bu statülerini koruyamayacakları anlaşıldı. İran'ın Körfez ülkelerine yönelik saldırıları ve enerji altyapısını hedef alması, bu ülkelerin yatırım cazibesini sarstı. LNG üretiminin durması ve enerji tesislerinin hedef alınması, küresel tedarik zincirlerinde büyük kırılmalara yol açtı. Uluslararası şirketler ve yatırımcılar, Katar, BAE ve Bahreyn gibi ülkelerdeki varlıklarını yeniden değerlendirmeye başladı. Bu ülkeler artık büyük güçlerin çatışmasından izole 'güvenli bölgeler' değil, doğrudan hedef haline gelen riskli coğrafyalar olarak görülüyor. Yeni dönemde yatırım kararlarının belirleyicisi ekonomik fırsatlar değil, doğrudan güvenlik kapasitesi olacaktır.
