CHP'li Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı milletvekili Akay'ın hazırladığı rapor, tamamlanamayan karayolları, demiryolları ve havalimanları projelerindeki maliyet artışlarını gözler önüne serdi. Rapora göre, 343 yatırım projesinin ilk ihale tutarları ile güncel maliyetleri arasındaki fark 1 trilyon 823 milyar 934 milyon liraya ulaştı.
Raporda, uzun yıllara yayılan yatırımlarda enflasyon, döviz kuru dalgalanmaları, fiyat farkları ve proje kapsamı değişikliklerinin maliyet artışlarına neden olabileceği belirtildi. Akay, bu farkın tamamının doğrudan kamu zararı olarak değerlendirilemeyeceğini vurgulayarak, ancak 1.8 trilyon lirayı aşan bu farkın kaynağının proje bazında detaylı bir şekilde incelenmesi gerektiğini ifade etti.
Projelerden Öne Çıkan Örnekler:
- Ankara-İstanbul Hızlı Tren Projesi'nin ilk yatırım tutarı 78 milyon TL iken, güncel maliyeti 216 milyar 515 milyon TL'ye yükseldi. Aradaki fark 216 milyar 437 milyon TL oldu.
- Ankara-Polatlı-Afyonkarahisar-Uşak-Manisa-İzmir Hızlı Tren Projesi'nin ilk yatırım tutarı 3 milyar TL iken, güncel maliyeti 101 milyar 487 milyon TL'ye çıktı. Fark 98 milyar 487 milyon TL olarak hesaplandı.
- Nusaybin-Cizre-Hudut Demiryolu Projesi'nde ilk yatırım 385 milyon TL iken, güncel tutar 91 milyar 694 milyon TL'ye ulaştı. Maliyet farkı 91 milyar 309 milyon TL oldu ve güncel tutar başlangıç bedelinin yaklaşık 238 katına çıktı.
- Vezirhan-Köseköy Hızlı Tren Projesi'nin ilk yatırım tutarı 6 milyar 550 milyon TL iken, güncel maliyeti 90 milyar 44 milyon TL'ye ulaştı. Fark 83 milyar 494 milyon TL olarak belirlendi.
- Adana-Osmaniye-Gaziantep Hızlı Tren Projesi'nin ilk yatırım tutarı 4 milyar 436 milyon TL iken, güncel maliyeti 72 milyar 379 milyon TL oldu. Fark 67 milyar 944 milyon TL olarak hesaplandı.
- Trabzon Yeni Havaalanı'nın ilk yatırım tutarı yaklaşık 4 milyar TL iken, güncel maliyeti 68 milyar 980 milyon TL'ye ulaştı. Aradaki fark yaklaşık 64 milyar 980 milyon TL oldu.
- Çerkezköy-Kapıkule Hızlı Tren Projesi'nin ilk yatırım tutarı 2 milyar 767 milyon TL iken, güncel maliyeti 58 milyar 210 milyon TL'ye yükseldi. Maliyet farkı 55 milyar 443 milyon TL oldu.
- Erzurum-Aziziye Ayrımı-Çat-Karlıova-Bingöl Yolu'nun ilk yatırım tutarı 17 milyon 824 bin TL iken, güncel maliyeti 14 milyar 674 milyon 472 bin TL'ye ulaştı. Fark 14 milyar 656 milyon TL oldu.
- İzmit-Kandıra Yolu'nun ilk yatırım tutarı yaklaşık 22.6 milyon TL iken, güncel maliyeti yaklaşık 14.1 milyar TL'ye çıktı. Fark 14 milyar TL'yi aştı.
- Rize-İspir Yolu'nda ilk yatırım tutarı 304 milyon TL iken, güncel maliyeti 17 milyar 234 milyon TL oldu. Aradaki fark 16 milyar 930 milyon TL olarak hesaplandı.
Maliyet Artışlarının Nedenleri İncelenmeli
CHP'li Akay, 343 projede ortaya çıkan maliyet farkının enflasyon, döviz kuru, fiyat farkı ödemeleri, proje değişiklikleri, ek işler, ikmal ihaleleri, süre uzatımları ve gecikmeler gibi başlıklar altında ayrıntılı olarak incelenmesi gerektiğini belirtti. Akay, yanlış planlama, gerçekçi olmayan başlangıç maliyetleri, ihale süreçlerindeki hatalar veya idari kusurlar nedeniyle oluşan kamu zararının da ayrıca belirlenmesi gerektiğini vurguladı.
Gecikmeler Vatandaşa Yük Oluyor
Projelerin tamamlanma sürelerinin de maliyet artışları kadar önemli olduğuna dikkat çeken Akay, bir yatırımın yıllarca sürmesinin hizmetin vatandaşa geç ulaşmasına neden olduğunu söyledi. Gecikmelerin inşaat, işçilik ve malzeme maliyetlerini artırdığını, fiyat farkları, finansman maliyetleri, proje revizyonları ve yeni ödenek ihtiyaçlarını beraberinde getirdiğini ifade etti. Bu nedenle 343 proje için öngörülen bitiş tarihleri ile güncel veya fiili tamamlanma tarihlerinin karşılaştırılması gerektiğini belirten Akay, kaç projeye süre uzatımı verildiğinin ve gecikmelerin kamuya maliyetinin açıklanmasını talep etti. Akay, kamu yatırımlarındaki maliyet artışlarının da aynı hassasiyetle ele alınması gerektiğini ve tasarrufun yalnızca vatandaştan beklenemeyeceğini sözlerine ekledi.
